Sin and metabola

If not for Loukas we wouldn’t go into the church last Sunday, even though we were nearby at the car park. When we drove to the church of St. Philip and St. John in the Hague it was already a few minutes past 11 and it suddenly occurred to my mind that we might be late for the Prayer of Penitence. Already a long time ago I noticed that it is difficult for me
to go the way which the liturgy is (more about the liturgy as a way) without… without what, actually?

Some time ago I asked the members of the discussion group “Questions of Life, Questions of Faith”  which I moderate in Amsterdam, what does the moment of penitence and absolution in the liturgy mean to them. To my surprise they answered unanimously that it doesn’t mean much. For God sees what we are and we don’t doubt that he forgives us. We don’t need the priest’s proclamation. It was one of these moments when I feel like an alien, an outsider with regard to the way I experience the faith and liturgy, and that even despite the fact that all the members of the group belong to the same church I do as well. But what is so important to me? The prayer the priest says is significant, of course, like for example:

Almighty God, who forgives all who truly repent, have mercy upon you, pardon and deliver you from all your sins, confirm and strengthen you in all goodness, and keep you in life eternal; through Jesus Christ our Lord.

But in the first place it’s not about the absolution itself, but about what comes before it – the moment of focusing even not on what we call sins, but on the state of human, and in this case my own, sinfulness. In the Anglican liturgy it is expressed, inter alia, by the following prayer of penitence:

Most merciful God, Father of our Lord Jesus Christ, we confess that we have sinned in thought, word and deed. We have not loved you with our whole heart. We have not loved our neighbours as ourselves. In your mercy forgive what we have been, help us to amend what we are, and direct what we shall be; that we may do justly, love mercy, and walk humbly with you, our God. Amen.

I appreciate about it that although there is a clear reference to the Double Love Commandment of the Gospel, which doesn’t allow us to forget that it’s all the time about concrete deeds committed before the face of God against others, at the same time it emphasizes not what we have done, but what we have been, are and should become. I frequently ask myself the question why people have such enormous problem with the concept of sin. There is a very simple answer: no one likes to be reminded of their dark side, be confronted with their shadow. I think, however, that the point is above all that (especially the Western) Christianity has lost the awareness that when we say “sin” and “sinfulness” (in the New Testament Greek the word used is “ho hamartia”, which means missing the aim, for example in archery), we don’t have in mind so much what we do but who we are. Over time the emphasis was put on deeds and their moral qualification. Some where good, some were bad. One should avoid the bad ones, and when that doesn’t work confess them with regret, repent and accept the absolution. And one should practice and strengthen oneself in the good ones. But in my opinion Jerzy Nowosielski is right to say:

Until the people and the church realize that human empirical existence itself is the primary sin – the first to notice it in an existential way was Luther – the whole penitentiary discipline in the church will be false, defective, in the process of development, but it won’t be understood by people in a fundamental way. It seems to me that we should realize the tragedy of our existence, that we are sinners cast out of paradise and that everything we do is a sin, because our very existence is a sin. And then our whole approach to normative ethics will suddenly change, our approach to the so called sinners, who are barely tolerated in the church, to the church rigor. Only then we will learn who we actually are and what situation we are in. And only then we will stop judging our neighbours, because all such prayers as for example the one of St. Ephrem the Syrian, that he might see his own sins and not judge his brother, are pious wishes of the ascetics who had some spiritual vision, but lacked the intellectual vision of the true situation of the human being. But when the human being sees his situation as a dead-end situation of a sinner, a sinner who sins not only by violating some norms, but by the very fact of his empirical existence, only then will he stop judging his brother and will be able to take a truly non-judgmental approach towards his neighbour.

The question which should be asked in the light of these words is: Is there any way at all to “amend what we are”? Nowosielski answers it in the negative:

We can only regret, we can repent for our sins. We have to be aware that we are the last, the worst sinners. And that’s all. We cannot be better. For a human being who wants to be better becomes, in effect, even worse.

Nowosielski doesn’t believe in amending or improving the human being, nor the whole reality. No matter if it is attempted for the sake of religion or secular humanism. Besides his own tragic experiences (for example his many years’ futile struggle against alcoholism), in his approach is manifested his encounter with the ideological utopias of the past century. I myself like reading old socialists. Their faith in humanity, its capabilities, makes me dizzy. I would like very much to be able to affirm words like the following:

The socialist idea is a struggle against the capitalistic system, a struggle for the new socialist system, a struggle against hatred because of class, nation, religion or race, a struggle for common good, culture, justice. I hate omissions, I hate hypocrisy.

But the thing is that I too hate omissions and hypocrisy, and at the same time know that when the undoubtedly honest and devoted Polish Socialist, Boleslaw Drobner, wrote these words in 1948, thousands were imprisoned and murdered in the name of his luminous ideas. I don’t hold him responsible for that. I have no doubt that he believed in what he wrote and wanted to persuade only by the force of his arguments. Not to a small degree it was thanks to the idealistic pre-war Socialists like him that the reality of the so called “Real Socialism” didn’t become unbearable hell, retained something human in itself. But it is Nowosielski and not Drobner who is right, I think. Man does the worst things when he wants to be good, when his intentions are best, when he fights for “common good, culture, justice”.

Ethics means deluding oneself. We can only love, show mercy and be aware of our own burdensome sinfulness. But we cannot, not for a while, have the illusion that we can arrange this world ethically, that as human beings we can be ethical, that we can be so called “decent people”. There is no such thing as a decent human being. For a Christian this is Pelagianism.

Nowosielski doesn’t believe in amending the world or the human being, but he belives in their metabola. He is not an optimist, but a man of hope. Hope that we will finally realize the most difficult of truths. The truth, which seems to contradict his own conviction about the sinful human condition.

The point is that we should experience that there is no guilt, and this is horribly difficult to believe. A human being who would see the obviousness of the fact that there is no guilt, would be a saved human being …

That is what the mystery of his vision consists in. Although he doesn’t have the slightest illusion about the condition of the human being, he believes that the human reality can be transfigured.

I think that the fallen reality can be redefined, that we can make a metabola, a transposition happen.

The instrument of this transformation is human consciousness. A few days ago one of my Facebook friends posted a link to his blog post, where he shared his conviction that:

… the appearance on the earth of the energy of coexistence, only a few years ago imperceptible, means that also in the history of the earth we have a turning point, that is after the period of the Absolute exiting from itself and continuous individuation of particular beings, now there takes place a turn toward the source, toward the unity with the whole and with other beings, braking the barriers separating them.

Under the link a priest, whom I, by the way, respect very much, wrote the following comment:

It seems to me that stupidity has no limits. Stupidity expands, exiting from itself and moving beyond itself, and then comes back to itself. Despite some of its characteristics having been proclaimed a heresy (…)

I hope that these are not the last words which the author of the comment has to say about this. For if they were, I would have to call him a blasphemer. If this is the only thing he has to say about this, every time he celebrates the Eucharistic sacrifice he expresses something he actually doesn’t believe in. In the liturgy we express and celebrate a certain fundamental conviction. Dutch Reformed minister, Carel ter Linden, who has been for years “the royal court preacher”, described it like that:

We have to trust that in the world justice will always prevail over injustice, that true love can unmask and reconcile people. From this reality, which we call God, flows great power. But people have to remove their blockades and open themselves up for that reality.

Divine Liturgy in the church designed entirely by Jerzy Nowosielski in Bialy Bor

The liturgical way leads from acknowledging our sinfulness towards removing these blockades, towards change, towards metabola, towards transformation of everything. Oliver Clement wrote once that “the true nature of things, which children and poets sense, and saints confirm, are miracles”. For Fr. Teilhard de Chardin “Cosmos is becoming a host”. The French Jesuit wrote:

We have to say that the first, embryonic body of Christ is contained in the elements of bread and wine. But may Christ be satisfied with that embryonic body? Certainly not. For since he is above all the omega, that is the common ‘form’ of the universe, he can achieve … fullness only when he assimilates mystically … everything that surrounds him.

That is what we experience in the Eucharist, even if only in embryonic form, if we experience the Eucharist at all. That is why I share the conviction of the foundress of Mariavitism, Mother Maria Franciszka Kozlowska that the last rescue offered to the perishing world is the “Veneration of the Most Blessed Sacrament”. The conviction that in the world it is mostly human stupidity that expands may be simply a sober assessment of our situation, but a Christian, and particularity a priest has to choose his words very carefully here. The churches too often act like grouchy aunts who don’t like anything and who have lost their hope for a better future a long time ago, even if they claim otherwise. But celebrating the Eucharist is the opposite of any kind of grouchiness. Perhaps this is why we concentrate on our own dark side and the shadow of reality at the very beginning, in order to free ourselves from this persistent inclination to complaining and grouching, and believe in the unbelievable – that, once again quoting Carel ter Linden:

… in and beyond this world and our life acts a hidden force towards good which desires our life and not our death. Not enslavement and fall.

I was lucky that Loukas was with me last Sunday and persuaded me to leave the car. For it turned out that due to a large number of announcements the Prayer of Penitence was still ahead. The rest also…

Posted in English entries | Tagged , , , , ,
Leave a comment

O grzechu i metaboli

Gdyby nie Loukas minionej niedzieli nie weszlibyśmy do kościoła, chociaż staliśmy na parkingu tuż obok. Gdy podjechaliśmy pod kościół pw. św. Jana i św. Filipa w Hadze było kilka minut po 11 i nagle dopadła mnie myśl, że być może spóźnimy się na modlitwę spowiednią. Już dawno temu zauważyłem, że trudno jest mi wejść na drogę, którą stanowi liturgia (więcej o liturgii jako drodze) bez…. no właśnie, bez czego?

Jakiś czas temu spytałem członków grupy dyskusyjnej “Pytania życiowe, pytania wiary”, którą prowadzę w Amsterdamie, czym dla nich jest moment spowiedzi i rozgrzeszenia w liturgii. Ku mojemu zdziwieniu jak jeden mąż stwierdzili, że znaczy on bardzo niewiele. Bóg przecież widzi, jacy jesteśmy, i nie mamy wątpliwości, że nam wybacza. Nie potrzebujemy do tego kapłańskiego zwiastowania. Był to jeden z tych momentów, w których czuję się jakimś odmieńcem, całkowicie osamotnionym w swoim sposobie przeżywania wiary i liturgii, i to pomimo, że cała grupa składa się z członków Kościoła, do którego przecież i ja należę. Co jednak jest dla mnie takie ważne? Oczywiście, znaczenie ma modlitwa, którą odmawia kapłan, np. ta:

Niech Bóg Wszechmogący, który wybacza wszystkim, którzy szczerze żałują, zmiłuje się nad wami, odpuści i wybawi was ze wszystkich waszych grzechów, utwierdzi i umocni was we wszelkim dobru i zachowa was w życiu wiecznym, przez Jezusa Chrystusa naszego Pana.

Przede wszystkim chodzi mi jednak nie o sam akt rozgrzeszenia, ale o to, co go poprzedza – o moment skupienia się nawet nie na tym, co nazywamy grzechami, ale nad stanem ludzkiej, w tym wypadku mojej własnej, grzeszności. W liturgii anglikańskiej wyraża to następująca modliwa spowiednia:

Najmiłosierniejszy Boże, Ojcze naszego Pana Jezusa Chrystusa, wyznajemy, że zgrzeszyliśmy myślą, słowem i czynem. Nie miłowaliśmy Ciebie całym naszym sercem. Nie miłowaliśmy naszych bliźnich jak nas samych. W swym miłosierdziu przebacz to, jacy byliśmy, pomóż nam naprawić to, kim jesteśmy, i pokieruj tym, jacy mamy być; abyśmy postępowali sprawiedliwie, umiłowali miłosierdzie i w pokorze kroczyli z Tobą, naszym Bogiem. Amen.

Cenię w niej to, że co prawda na samym początku zawiera jasne nawiązanie do ewangelicznego podwójnego przykazania miłości, co nie pozwala nam zapomnieć o tym, że cały czas chodzi o konkretne czyny popełniane przed obliczem Boga w stosunku do ludzi, ale jednocześnie kładzie nacisk nie na to, co zrobiliśmy, ale na to, kim byliśmy, jesteśmy i powinniśmy się stać. Wielokrotnie zadaje sobie pytanie, dlaczego ludzie mają taki niesamowity problem z pojęciem grzechu. Można odpowiedzieć na nie w bardzo prosty sposób: nikt nie lubi, by przypominać mu o jego mrocznej stronie, by konfrontować go z jego cieniem. Sądzę jednak, że przede wszystkim chodzi o to, że (zwłaszcza zachodnie) chrześcijaństwo, przez swój skrajny moralizm, zatraciło świadomośc, że, gdy mówimy “grzech” i “grzeszność”(w nowotestamentowej grece występuje tutaj słowo “ho hamartia”, oznaczające tyle co chybienie celu, np. w łucznictwie), nie mamy na myśli przede wszystkim tego, co robimy, ale to, kim jesteśmy. Z biegiem czasu cały nacisk spoczął na czynach i ich moralnej ocenie. Jedne były dobre, inne złe. Tych złych należało unikać, a gdy to się nie udawało, wyznać ze skruchą, odbyć pokutę i przyjąc rozgrzeszenie. W tych dobrych należało się ćwiczyć i umacniać. Moim zdaniem rację ma jednak Jerzy Nowosielski:

Dopóki ludzie i Kościół nie uświadomią sobie, że sama egzystencja empiryczna człowieka jest jego zasadniczym grzechem – pierwszy w Jakiś sposób egzystencjalny dojrzał to Luter – dopóty cała sprawa dyscypliny penitencjarnej w Kościele będzie fałszowana, zwichnięta, będzie w stanie rozwoju, ale nie będzie w jakiś sposób zasadniczy przez ludzi zrozumiana. Wydaje mi się, że powinniśmy sobie uświadomić tragedię naszej egzystencji, że jesteśmy grzesznikami wypędzonymi z raju i że wszystko, co robimy, jest grzechem, bo sama nasza egzystencja jest grzechem. I wtedy zmieni się od razu cale nasze podejście do etyki normatywnej, do tak zwanych grzeszników, których się ledwo toleruje w Kościele, do rygoryzmu kościelnego. Wtedy dopiero dowiemy się, kim właściwie jesteśmy i w jakiej jesteśmy sytuacji. I wtedy dopiero przestaniemy osądzać naszych bliźnich, bo wszystkie takie modlitwy jak na przykład modlitwa Efrema Syryjczyka o to, aby widział swoje grzechy, a nie osądzał brata, to są pobożne życzenia ascetów, którzy mieli jakąś wizję duchową, ale nie mieli intelektualnej wizji prawdziwej sytuacji człowieka. Natomiast kiedy człowiek zobaczy swoją sytuację jako sytuację grzesznika bez wyjścia, grzesznika, który grzeszy nie tylko przez to, że przekracza jakieś normy, ale grzeszy przez sam fakt swojej egzystencji empirycznej, dopiero wtedy przestanie osądzać swojego brata i będzie mógł zdobyć się na autentyczną postawę nieosądzania bliźniego.

Pytanie, które należałoby zadać w świetle tych słów, brzmi: Czy istnieje w ogóle jakikolwiek sposób “naprawienia tego, kim jesteśmy”?. Nowosielski odpowiada na nie przecząco:

Możemy jedynie okazywać skruchę, możemy żałować za swoje grzechy. Musimy mieć świadomość, że jesteśmy ostatnimi, najgorszymi grzesznikami. I to wszystko. Nie możemy być lepsi. Bo człowiek, który chce być lepszy, staje się w rezultacie jeszcze gorszy.

Nowosielski nie wierzy w naprawianie czy ulepszanie człowieka ani całej rzeczywistości. Bez względu na to, czy próbuje się tego w imię religii czy świeckiego humanizmu. Obok tragicznych doświadczeń własnych (np. wieloletnie bezskuteczne zmagania z alkoholizmem) z jego postawy przebija doświadczenie spotkania z ideologicznymi utopiami minionego wieku. Osobiście lubię czytywać starych socjalistów. Ich wiara w człowieka, jego możliwości, przyprawia mnie o zawrót głowy. Bardzo chciałbym móc podpisać się np. pod takimi słowami:

Idea socjalistyczna to walka przeciw ustrojowi kapitalistycznemu, walka o nowy ustrój socjalistyczny, walka przeciw nienawiści klasowej, narodowościowej, wyznaniowej czy rasowej, walka o powszechne dobro, kulturę, sprawiedliwość. Nie znoszę niedopowiedzeń, nie znoszę zakłamania.

Jednak właśnie w tym rzecz, że ja również nie znoszę niedopowiedzeń ani zakłamania, a jednocześnie wiem, że, gdy, bez wątpienia szczery i oddany, polski socjalista Bolesław Drobner pisał te słowa w 1948 r., tysiące ludzi było więzionych i mordowanych w imię jego świetlanych idei. Odpowiedzialnością za to nie obarczam jego samego. On bez wątpienia wierzył w to, co pisał, i chciał przekonywać wyłącznie siłą swoich argumentów. W niemałym stopniu właśnie dzięki takim jak on, przedwojennym, idealistycznym socjalistom rzeczywistość socjalizmu realnego nie stała się piekłem nie do zniesienia, zachowała w sobie jeszcze coś ludzkiego. Jednak to Nowosielski, a nie Drobner, ma rację, moim zdaniem. Człowiek robi najgorsze rzeczy właśnie wtedy, gdy chce być dobry, gdy ma najlepsze intencje, gdy walczy “o powszechne dobro, kulturę, sprawiedliwość”.

Etyka to oszukiwanie samego siebie. Możemy tylko kochać, litować się i mieć świadomość własnej bezmiernej grzeszności. Natomiast nie wolno nam ani przez chwilę mieć iluzji, że możemy ten świat urządzić etycznie, że jako ludzie możemy być etyczni, że możemy być tzw. ‘porządnymi ludzmi’. Nic takiego jak porządny człowiek nie istnieje. Dla chrześcijanina jest to pelagianizm.

Nowosielski nie wierzy ani w naprawę świata, ani w naprawę człowieka, ale wierzy w jego metabolę. Nie jest optymistą, tylko człowiekiem nadziei. Nadziei na to, że uświadomimy sobie wreszcie najtrudniejszą z prawd. Prawdę, która wydaje się sprzeczna z jego własnym przekonaniem o grzesznej kondycji ludzkiej.

W tym rzecz, abyśmy odczuli, że nie istnieje wina, a w to strasznie trudno uwierzyć. Człowiek, który by zobaczył oczywistość tego, że nie ma winy, jest człowiekiem zbawionym (…)

Na tym właśnie polega tajemnica jego spojrzenia. Chociaż nie żywi najmniejszych iluzji co do kondycji człowieka, wierzy, że ludzką rzeczywistość można przemienić.

Ja uważam, że samą tę upadłą rzeczywistość można przemianować, dokonać metaboli, przełożenia.

Instrumentem tej przemiany jest ludzka świadomość. Kilka dni temu jeden z moich znajomych na Facebooku zamieścił link do swojego bloga, na którym dzielił się swoim przekonaniem o tym, że:

(…) pojawienie się na Ziemi energii współistnienia, jeszcze kilkanaście lat temu niezauważalnej, oznacza, że mamy również w dziejach Ziemi punkt zwrotny, czyli po okresie wychodzenia Absolutu poza siebie i coraz większym wyosobnianiu się poszczególnych istnień, następuje obecnie zwrot i zaczyna się powrót do źródła, do jedności z całością i z innymi istnieniami, przełamywanie barier odgradzających je od siebie.

Pod linkiem ukazał się następujący komentarz pewnego duchownego, którego skądinąd bardzo cenię:

Wydaje się, że nie ma granic głupoty. Głupota rozszerza się, opuszczając samą siebie i wychodząc poza siebie, po czym powraca do siebie. Pomimo ogłoszenia niektórych jej cech za herezję (…)

Mam nadzieję, że nie są ostatnie słowa, które autor komentarza ma na ten temat do powiedzenia. Bo jeśli byłyby inaczej, musiałbym go nazwać bluźniercą. Jeśli bowiem jest to jedyne, co ma do powiedzenia na ten temat, to za każdym razem, gdy odprawia Eucharystyczną ofiarę, wyraża coś, w co właściwie nie wierzy. W liturgii wypowiadamy i świętujemy pewne fundamentalne przekonanie. Pastor ewangelicki Carel ter Linden, który przez lata pełnił funkcję “kaznodziei nadwornego” naszej rodziny królewskiej, wyraził je w następujący sposób:

Musimy zaufać, że w świecie sprawiedliwość zawsze pokona niesprawiedliwość, że prawdziwa miłość może ludzi zdemaskować i pojednać. Z tej rzeczywistości, którą nazywamy Bogiem, wypływa niesłychana siła. Ludzie muszą jednak sami znieść swoje blokady i otworzyć się na tę rzeczywistość.

Liturgia w cerkwii w Białym Borze w całości zaprojektowanej przez Jerzego Nowosielskiego

Liturgiczna droga wiedzie od uznania naszej grzeszności ku zniesieniu tych blokad, ku przemianie, ku metaboli, ku transformacji wszystkiego. Olivier Clement pisał kiedyś, że “prawdziwą naturę rzeczy, jak to przeczuwają dzieci i poeci, a czego dowodzą święci, stanowią cuda”. Dla o. Teilharda de Chardin “Kosmos jest stopniowo stającą się hostią”. Francuski jezuita pisał:

Musimy stwierdzić, że pierwsze, zaczątkowe ciało Chrystusa, mieści się w postaciach chleba i wina. Czy Chrystusowi może jednak wystarczyć to zaczątkowe ciało? Na pewno nie. Skoro bowiem jest przede wszystkim omegą, czyli powszechną ‘formą’ wszechświata, może osiągnąć (…) pełnię tylko wówczas, gdy dokona mistycznej asymilacji (…) wszystkiego, co Go otacza.

To właśnie, nawet jeżeli jedynie w formie zalążkowej, przeżywamy w Eucharystii, jeśli ją naprawdę przeżywamy. Dlatego też dzielę przekonanie założycielki mariawityzmu, Mateczki Marii Franciszki Kozłowskiej, iż ostatnim ratunkiem danym ginącemu światu jest “Cześć Przenajświętszego Sakramentu”. Przekonanie o tym, że w świecie rozszerza się przede wszystkim ludzka głupota, może stanowić po prostu trzeźwą ocenę naszej sytuacji, jednakże chrześcijanin, a zwłaszcza kapłan, musi tutaj bardzo uważać na słowa. Kościoły doprawdy zbyt często występują w roli zrzędliwych ciotek, którym się nic nie podoba, i które już dawno utraciły nadzieję na lepszą przyszłość, nawet jeśli skądinąd twierdzą, że jest inaczej. Jednak sprawowanie Eucharystii to przeciwieństwo wszelkiej zrzędliwości. Może właśnie dlatego koncentrujemy się na naszej własnej ciemnej stronie i cieniu rzeczywistości już na samym początku, by się chociaż na moment uwolnić się od tej uporczywej skłonności do narzekania i zrzędzenia, i uwierzyć w to, co nie do wiary – że, raz jeszcze cytując Carela ter Lindena:

W i za tym światem i naszym życiem działa ukryta siła ku dobremu, która pragnie naszego życia a nie naszej śmierci. Nie zniewolenia i nie upadku.

Miałem szczęście, że ubiegłej niedzieli był ze mną Loukas i namówił mnie, żeby jednak wyjść z samochodu. Okazało się bowiem, że z uwagi na dużą liczbę ogłoszeń modlitwa spowiednia była jeszcze przed nami. Cała reszta też….

Posted in Wpisy po polsku | Tagged , , , , ,

St. Isaac on Incarnation and Deification

Those Eastern Christians who use the old (Julian) calendar are still celebrating Christmas (Christmas Day falls on January 6th, the day when Epiphany is celebrated according to the Gregorian calender). We decided therefore to publish an interesting text we found some time ago. It was written by Bishop Hilarion Alfeyev, chairman of the Department of External Church Relations of the Moscow Patriarchate and bishop of Volokolamstk. It is about Isaac the Syrian and his views on the Incarnation, Christology and deification (the version we reproduce is slightly shortened, for the original one please go here). Isaac the Syrian is one of our “favourites” among the saints (Pradusz chose him as his patron when we joined the Ecumenical Order of the Mariavites), most notably because he was one of the greatest preachers of unlimited Divine mercy (his prayer for salvation of everything, including the demons, is well known). Bishop Hilarion attempts to show that although an heir of the Eastern Syriac tradition, a dyophysite one (stressing separation rather than unity of the natures in Christ), St. Isaac developed a purely orthodox vision, whose apparent strangeness derives from the use of other terms: not those we are used to, the Greek ones. He shows thus these elements of Isaac’s writings that point at the glorification of the human nature in Christ and the elevation to union with God of the whole creation, which were made possible by the Incarnation. Therefore deification, the key concept to the Eastern theology, even though the word itself is not used, has a prominent place in Isaac’s teachings and defines the essence of what he believed was the purpose of the Incarnation. Behind this, he believes, lies immeasurable Divine love for creation which desires to bring the human being closer to God. So although the language emphasizes separation, it points at the ultimate goal of participation and relationship.

The Incarnation of the Word of God, which stands at the centre of the New Testament message, is one of the key themes of St Isaac of Nineveh, a Syrian mystical writer of the seventh century.

Isaac belonged to the Church of the East, commonly known as ‘Nestorian’, which, however, had little to do with Nestorius, a fifth-century heretical patriarch of Constantinople. The Church of the East used the Syriac language and considered Theodore of Mopsuestia (fourth century) as its main theological and spiritual authority. The translation of Theodore’s works into Syriac was made in the fifth century and was of crucial importance for Syriac Christianity (…) [His Christological opinions] became a subject of heated discussions in the Greek-speaking East after the third Ecumenical Council (431), which condemned Nestorius. The Christology of Theodore, who made a sharp distinction between Jesus the man and the Word of God, speaking of the ‘inhabitation’ of the Word of God in Jesus as in the ‘temple’, came more and more often to be labelled as ‘Nestorian’. Finally Theodore was posthumously condemned by the fifth Ecumenical Council (533). But for the Christians of the Church of the East he remained forever as an unquestioned authority in the field of theology. This explains the fact that the Church of the East came to be called ‘Nestorian’, the name which was never used by this Church itself as there was no historical link between it and Nestorius.

The Christology of St Isaac of Nineveh bears clear traces of Theodore’s influence. However, there is nothing heretical or unorthodox in it. Unlike many writers that belonged to the Alexandrian school of Christology and that laid emphasis on the unity of the two natures in Jesus Christ, Isaac was close to the Antiochene school, which stressed the distinction between the two natures. The most extreme exponents of the Antiochene dyophysitism (from the Greek dyo physeis, ‘two natures’) were Theodore of Mopsuestia and Nestorius, condemned as heretics in Byzantium. However, there were many moderate dyophysite writers in the fourth to seventh century, whose doctrine was considered purely orthodox. St Isaac belonged to this more moderate wing of Christological discourse (…)

In Part I of St Isaac’s writings we find the idea that the Incarnation is the moment when the love of God towards human beings reveals itself to the highest degree and when human beings, in turn, are called to answer the love of God with their own love for God:

“God the Lord surrendered His own Son to death on the Cross for the fervent love of creation… This was not, however, because He could not redeem us in another way, but so that His surpassing love, manifested hereby, might be a teacher unto us. And by the death of His Only-begotten Son He made us near to Himself. Yea, if He had had anything more precious, He would have given it to us, so that by it our race might be His own. Because of His great love for us it was not His pleasure to do violence to our freedom, although He is able to do so, but He chose that we should draw near to Him by the love of our understanding. For the sake of His love for us and obedience to His Father, Christ joyfully took upon Himself insult and sorrow… In like manner, when the saints become perfect, they all attain to this perfection, and by the superabundant outpouring of their love and compassion upon all men they resemble God.”

Therefore the Incarnation took place because of the love of both the Father and of the Son for human beings, and because of the Incarnation man is able to attain such a state of love when he becomes godlike.

The Incarnation of the Son of God is, according to Isaac, the new revelation about God. In the Old Testament times, before the Incarnation, people were unable to contemplate God and to hear His voice, but after the Incarnation this became possible:

“Creation could not look upon Him unless He took part of it to Himself and thus conversed with it, and neither could it hear the words of His mouth face to face. The sons of Israel were not even able to hear His voice when He spoke with them from the cloud… The sons of Israel made ready and prepared themselves, keeping themselves chaste for three days according to the command of Moses, that they might be made worthy of hearing the voice of God, and of the vision of His revelation. And when the time was come, they could not receive the vision of His light and the fierceness of the voice of His thunder. But now, when He poured out His grace upon the world through His own coming, He has descended not in an earthquake, not in a fire, not in a terrible and mighty sound, but “as the rain upon a fleece, and rain-drops that fall upon the earth” softly, and He was seen conversing with us after another fashion. This came to pass when, as though in a treasury, He concealed His majesty with the veil of His flesh, and among us spoke with us in that body which His own bidding wrought for Him out of the womb of the Virgin.”

Not only for human beings, but also for angels the door of contemplation and vision was opened in Jesus, when the Word became flesh, as before the Incarnation they could not penetrate into these mysteries, Isaac claims.

In Part I we also find a passage in which Isaac discusses how the two natures of Christ are shown in Holy Scripture. According to him, Scripture often uses words figuratively: for example, ‘things that pertain to the body are said of the soul’, and vice versa. ‘Likewise things pertaining to the Lord’s Divinity, which are not compatible with human nature, are said with respect to His all-holy body; and again, lowly things are said concerning His Divinity which pertain to His humanity. Many, not understanding the intent of the divine words, have stumbled here with a stumbling from which there is no recovery’. Under the ‘many’ Isaac most probably means the monophysites: as a true dyophysite, he insists upon the necessity to distinguish between the divine and human natures of Christ (…)

(…) Let us now turn to Part II. We should first direct our attention to one of the ‘Chapters on Konwledge’, where Isaac speaks of the Incarnation. He emphasizes that God’s love for creation was the main and only reason of the coming on earth of the Son of God and His death on the Cross:

“If zeal had been appropriate for putting humanity right, why did God the Word clothe Himself in the body in order to bring the world back to His Father using gentleness and humility? And why was He stretched out on the Cross for the sake of sinners, handing over His sacred body to suffering on behalf of the world? I myself say that God did all this for no other reason, except to make known to the world the love that He has, His aim being that we, as a result of our greater love arising from an awareness of this, might be captivated by His love when He provided the occasion of this manifestation of the kingdom of heaven’s mighty power – which consists in love – by means of the death of His Son.”

The Incarnation and the death on the Cross of the Savior, Isaac claims, happened

“not to redeem us from sins, or for any other reason, but solely in order that the world might become aware of the love which God has for His creation. Had all this astounding affair taken place solely for the purpose of forgiveness of sin, it would have been sufficient to redeem us by some other means. What objection would there have been if He had done what He did by means of an ordinary death? But He did not make His death at all an ordinary one – in order that you might realize the nature of this mystery. Rather, He tasted death in the cruel suffering of the Cross. What need was there for the outrage done to Him and the spitting? Just death would have been sufficient for our redemption – and in particular His death, without any of these other things which took place. What wisdom is God’s! And how filled with life! Now you can understand and realize why the coming of our Lord took place with all the events that followed it, even to the extent of His telling the purpose quite clearly out of His own holy mouth: “To such an extent did God love the world that He gave His only-begotten Son” – referring to the Incarnation and the renewal He brought about.”

Therefore, it was the love of God, and not the necessity to redeem the humanity from sin, which was the sole reason of the Incarnation of the Word. God became man because He wanted that men turn to Him as their father. Isaac speaks of this in Chapter XL:

“…When the entire extent of creation had abandoned and forgotten God and had perfected themselves in every kind of wickedness, of His own will and without any supplication or request from elsewhere He came down to their abode and lived among them in their body just as one of them, and with a love exalted beyond knowledge or description by any created being, He begged them to turn back to Himself, showing them concerning the glorious establishment of the world to come, having intended before all worlds to introduce felicity such as this for creation: He informed them of its existence and forgave them all the sins which they had previously committed, and confirmed this goodwill by means of authoritative signs and wonders, and the revelation to them of His Mysteries; and finally He has stopped down to such an extent that He is willing to be called “Father” of sinful human nature, dust from the earth, despicable human beings, flesh and blood: can these things be performed without great love?”

Let us now look at Chapter XI, in which the Christology of Isaac is expounded with much precision. In this chapter, which is largely dedicated to the Cross, our attention is drawn by the abundance of typically East Syrian terms (…) The Cross, he says, is a symbol of ‘the Man who completely became a temple’ of God; the Cross is made in the name of ‘that Man in whom the Divinity dwells’; the humanity of Christ is the ‘garment of His Divinity’. (…) The humanity of Christ has already been described as a ‘garment’ by Ephrem the Syrian (fourth century), a kind of phraseology preserved by later East Syrian writers, whereas in the West Syrian tradition such terminology was subsequently expunged.

Following a tradition derived from Theodore of Mopsuestia, Isaac emphasizes that, though Christ has two natures, we venerate them together, that is, we worship one Christ in two natures. (…):

“…We do not hesitate to call the humanity of our Lord – He being truly Man – “God” and “Creator” and “Lord”; or to apply to Him in divine fashion the statement that “by His hand the worlds were established and everything was created”. For He to whom all these things apply willingly dwelt in Him, giving Him the honour of His divinity and authority over all, because of the benefits which creation was about to receive through Him, whose beginning occurred on the Cross for it. He even bade the angels worship Him, according to the words of the blessed Paul: “introducing the Firstborn into the world, He said: Him shall all the angels of God worship”. He granted to Him that He should be worshipped with Him indistinguishably, with a single act of worship for the Man who became Lord and for the Divinity equally, while the two natures are preserved with their properties, without there being any difference of honour.”

Therefore God ‘willingly dwelt’ in the man Jesus, whereas the man Jesus ‘became’ God and received the power over the whole of creation due to His death on the Cross. Because of the Cross, the man Jesus was lifted up to God the Word:

“For we believe that all that applies to the Man is raised up to the Word who accepts it for Himself, having willed to make Him share in this honour. All this is made known to us in the Cross, and through this affair which unbelievers consider so contemptible, we have acquired an accurate knowledge of the Creator.”

This strongly dyophysite understanding of the person of Jesus Christ may seem to lead to a division of the image of the historical Jesus into two in the theological thought of Isaac. However, this is not the case. Isaac understands Christ as one person – God who came in human flesh. The humanity of Christ is as real as the humanity of each of us. At the same time the man Jesus is simultaneously God the Word and the Creator of the universe:

“O wonder! The Creator clothed in a human being enters the house of tax collectors and prostitutes, and when they turn towards Him – through His own action – He was urging them, providing them, by means of His teaching, with assurance and reconciliation with Him. And He sealed the word of truth with true testimonies, consisting in miracles and signs. Thus the entire universe, through the beauty of the sight of Him, was drawn by His love to the single confession of God, the Lord of all, and so the knowledge of the one Creator was sown everywhere.”

The universal significance of the coming of God on earth and dwelling in human flesh is thus clearly emphasized.

What are the soteriological consequences of Isaac’s Christology with its accent on the distinction between the two natures of Christ? Is there not a rejection of the idea, which is traditional in Eastern Christian theological thought, of the salvation of the humanity through deification of the human nature which takes place due to the union of this nature with the Divinity in the person of Christ? (…) If there is no essential unity and there is only a conditional unity ‘in veneration’, how can there be any question of the deification of the human nature?

However, it appears that Isaac, who did not use the Alexandrian terminology of deification (the Greek term theosis, ‘deification’, was never rendered into Syriac), did not reject the very idea of deification, but he expressed it in a different way. According to him, the man Jesus, upon ascending to God after His resurrection, raised human nature up to the level of the Divinity. Furthermore, the suffering, the death, the Resurrection and the Ascension of Christ opened up for human nature the possibility of ascending to God:

“…Amid ineffable splendour the Father raised Him to Himself to heaven, to that place which no created being had trod, but whither He had, through His own action, invited all rational beings, angels and human beings, to that blessed Entry, in order to delight in the divine light in which was clothed that Man who is filled with all that is holy, who is now with God in ineffable honour and splendour.”

The question is, therefore, about an approach to soteriology that differs from the Alexandrian; but the essence of the Christian message is not lost, which is the salvation of the human being by Christ through the unity of human nature with the Divinity. (…) Deification is here perceived dynamically: as an ascent of the human being, together with the whole created world, to divine glory, holiness and light.

*The Icon of Christmas Novena

Apart from Chapter XI, there is another chapter that is very important in connection with Christology, namely Chapter V from Part II, which also contains several characteristic passages. In particular, we find there a prayer in which the terminology of a ‘temple’ and ‘the one who dwells in it’ is employed:

“I give praise to Your holy Nature, Lord, for You have made my nature a sanctuary for Your hiddenness and a tabernacle for Your mysteries, a place where You can dwell, and a holy temple for Your divinity, namely for Him who holds the sceptre of Your Kingdom, who governs all You have brought into being, the glorious Tabernacle of Your eternal Being, the source of renewal for the ranks of fire which minister to You, the Way to knowledge of You, the Door to vision of You, the summation of Your power and great wisdom – Jesus Christ, the only-begotten from Your bosom, and remnant gathered in from Your creation, both visible and spiritual.”

The idea of the ascent of the human being to God through the Incarnation of the Word is also present in this prayer: ‘O Mystery exalted beyond every word and beyond silence, who became human in order to renew us by means of voluntary union with the flesh, reveal to me the path by which I may be raised up to Your mysteries…’ The terminology of the ‘voluntary union’ is characteristic of the East Syrian tradition.

The Incarnation is understood as the sacrifice of God the Son, which was offered because of the love of God the Father for the world and which united the created world with God. It is interesting that Isaac speaks of the union of God with the world as ‘mingling’, an expression which would never be allowed by the East-Syrian tradition if the question were about the natures of Christ:

“You have given Your entire treasure to the world: if You gave the only-begotten from Your bosom and from the throne of Your Being for the benefit of all, what further do You have which You have not given to Your creation? The world has become mingled with God, and creation and Creator have become one!”

Is not this statement about the ‘mingling’ between the world and God a sort of overcoming, though unconscious, of the extremes of the dyophysitism? In other words, this statement breaks down the sharp boundaries between God and creation which are a characteristic of the strong dyophysite position of the Church of the East. If Theodore of Mopsuestia and his disciples could be accused of such a distinction between the divine and human nature which led to a division of the image of Christ into two, can we maintain that in Isaac the Syrian, who represented the same stream of theological thought, we find a certain break with the extremes of dyophysitism? Isaac does not speak of the essential unity, let alone a ‘confusion’ of the two natures of Christ, but he does speak of the ‘mingling’ of God with creation. (…)

Isaac finds it possible to speak of the ‘mingling’ (hultana) of God with the creation through the Incarnation of God the Word precisely because the uncreated Word of God and the created man Jesus are one and the same person. Thus in his prayer Isaac appeals to Christ as to one person, who is simultaneously God and man:

“O Christ who are covered with light as though with garment, who for my sake stood naked in front of Pilate, clothe me with that might which You caused to overshadow the saints, whereby they conquered this world of struggle. May Your divinity, Lord, take pleasure in me, and lead me above the world to be with You. O Christ, upon whom the many-eyed cherubim are unable to look because of the glory of Your countenance, yet out of Your love You received spit upon Your face: remove the shame from my face and grant an open face before You at the time of prayer.”


*The Icon of the Christmas Novena: “The people who walked in darkness have seen a great light; upon those who dwelt in the land of gloom, a light has shone.” ( Is 9:2)

The icon of Christmas Novena is the icon of the mystery of Incarnation, with our Lady and the infant Jesus at the center, enfolded in an eternal embrace and encased in the star of the Father’s love and divinity. From this star emanate rays of eternal light, symbolically represented by a gradual movement of the refracted colors of the rainbow- the sign of God’s covenant with man. (cf Ge 9:16-17)

Between the rays of starlight are depicted the events preceding and heralding the coming of Our Lord. We also read in the Syriac inscription all the names of Christ, from the prophecy of Isaiah: “For unto us a child is born, unto us a Son is given…and His name will be called Wonderful, Counselor, Mighty God, Everlasting Father, Prince of Peace…” ( Is 9:6) (Source)

Posted in English entries | Tagged , , , , ,
Leave a comment

By Gentle Powers
Dobrymi Mocami

All our readers, friends and faithful supporters we wish abundant blessings of the Lord in the coming year 2012, and to the wishes we add a song to the poem of Dietrich Bonhoeffer “Von guten Mächten”, in German and English.

Wszystkim naszym czytelnikom, przyjaciołom i wiernym sekundantom z całego serca życzymy wszelkich Bożych błogosławieństw w nadchodzącym roku 2012, a do życzeń dołączamy pieśń do słów Dietricha Bonhoeffera “Von guten Mächten” w oryginale i po angielsku.

Polskie tlumaczenie | The Polish translation

1.Otoczony cicho i wiernie dobrymi mocami,
cudownie chroniony i pocieszany,
w taki sposób chcę przeżyć te dni z wami
i przejść z wami w nowy rok.
2. Jeszcze serce trapi się starym,
jeszcze dręczy nas ciężar złych dni.
Ach, Panie, daj naszym przerażonym duszom
zbawienie, które nam darowałeś.
3. I podaj nam ciężki, gorzki, kielich,
przepełniony cierpieniem,
wtedy przyjmujemy go wdzięczni bez obaw
z Twojej dobrej i kochającej dłoni.
4. A jednak chcesz podarować nam
w tym świecie – radość i blask słońca,
wtedy pomyślimy o minionym,
a nasze życie będzie należeć całkowicie do Ciebie.
5.Pozwól dzisiaj świecom, które wniosłeś w nasze ciemności,
płonąć – ciepło i jasno,
prowadź nas, jeśli to możliwe, znowu do siebie.
Wiemy o tym, Twoje światło świeci w ciemności.
6. Jeśli jest zatem głęboko w nas cisza,
wtedy pozwól nam usłyszeć pełną wdzięczności pieśń,
która rozbrzmiewa w świecie – niewidzialnie w nas,
pośród wszystkich Twoich dzieci.
7. Od dobrych mocy zrodzonych cudownie,
oczekujemy ufnie tego, co ma nadejść.
Bóg jest z nami wieczorem i rankiem
i na pewno – w każdy nowy dzień
(ks. Tomasz Bruell)

Posted in English entries, Wpisy po polsku | Tagged ,
1 Comment


Dobiegają końca zarówno obchody żydowskiej Hanuki jak i chrześcijańskiego święta światła – Bożego Narodzenia. Publikujemy z tej okazji fragment książki “Miód ze Skały” autorstwa Lawrence’a Kushnera, reformowanego rabina, pisarza i mistyka. Ten rozdział, zatytułowany originalnie “Światło świadomości”, to świetny przykład sposobu, w jaki Kushner obchodzi się z Biblią i tradycją żydowską, jego duchowego odczytywania zawartych w nich treści.
“Miód ze skały” przetłumaczono na język polski już prawie dwadzieścia lat temu, ale jest to bardzo kiepskie tłumaczenie. Stanowi ono co prawda punkt wyjścia poniższego tekstu, ale bardzo mocno je zmieniliśmy, by uczynić tekst wierniejszym oryginałowi. Ponadto uprościliśmy go, usuwając z niego odnośniki do tekstów źródłowych. Oczywiście namawiamy do przeczytania książki i do odwiedzenia strony internetowej rabina Kushnera.

Mojżesz i Eliasz są tym samym człowiekiem.

Rozdzieleni tylko pokoleniami. Ich sytuacja oraz składniki ich dusz są identyczne. Uczestniczą w tym samym archetypie. Są gałązkami tego samego konaru o nazwie: Ludzkość. Są tobą i mną. Tymi, którym ukazano światło.

Mojżesz był pierwszym z proroków; Eliasz był (będzie) ostatnim. Mojżesz wybawił nas z niewoli egipskiej, Eliasz wybawi nas od walki, którą życie toczy ze śmiercią. Obaj zgromadzili Izrael wokół góry: Synaj i Karmel. Obaj w pewnym momencie byli jedynymi, którzy nie opuścili Boga; dla cielca albo dla Baala. Obydwu nie było przez czterdzieści dni i czterdzieści nocy i obaj weszli na górę Boga: Horeb-Synaj. Bóg ukrył ich w jaskiniach skalnych, które czekały na nich jeszcze przed stworzeniem świata.

To właśnie tutaj każdy z nich otrzymał jeden cienki jak igła promień światła, co było najwyraźniej wszystkim tym, co mogli znieść, bądź czym Bóg chciał się podzielić.

W ten sposób, przepełniony tą świadomością, każdy opuszczał skalną jaskinię.

Boga nie było w wietrze, trzęsieniu ziemi czy ogniu. Był w ledwie słyszalnym odgłosie oddechu unoszącym się w ciemności skalnej jaskini i w cienkim promieniu światła.

Jaskinia może być łonem stworzenia. Matką ziemią. Snop światła może być płodnym nasieniem. Bogiem Ojcem. A tym, który jest w jaskini, dzieckiem, jest człowiek.

Jednak istnieje jeszcze wcześniejsza wersja opowieści o samotnym człowieku zamkniętym ciemnych czeluściach jakiejś starożytnej jaskini. Chronionym przed oślepiającym światłem samego Jedynego Świętego. Widzącym tylko, ze względu na swoje własne bezpieczeństwo, pojedynczy, cienki jak igła promień świętego światła. Aż sam stanie się pełny światła. Tak bardzo pełen, by emanowało ono z jego twarzy.

„…pusta przestrzeń została ukształtowana pośrodku Ein-Sof (Nieskończonej Jedni), w którą wyemanował promień światła… układającego się w koncentryczne koła i w nielinearną strukturę, które jest formą Adama Kadmona… pierwszego człowieka… Adam Kadmon służy jako pośrednie ogniwo pomiędzy Ein-Sof, świałem, którego substancja jest ciągle aktywna w nim i hierarchii światów mających nadejść… Od głowy Adama Kadmona ogromne światła świeciły i układały się w bogate i skomplikowane wzory (Gershom Scholem, Kabbalah, Keter Publishing, Jerozolima 1974, ss. 131 i 137).

„A gdy Mojżesz zstępował z góry, mając w ręku dwie tablice świadectwa, nie wiedział, że skóra na jego twarzy promieniała…”

Nie ma znaczenia, jak delikatny i łagodny jest ten promień światła Stworzyciela, zawsze będzie dla nas zbyt wielki. W każdej kolejnej wersji, spuszczenie światła zawsze skutkuje jakimś rodzajem rozbicia. W wersji luriańskiej naczynie, w którym miało znajdować się światło Adama Kadmona, rozbiło się, a jego spadające i rozrzucone części są reminiscencją wydarzenia biblijnego.

,A gdy Mojżesz zbliżył się do obozu, ujrzał cielca i tańce. Wtedy Mojżesz zapłonął gniewem i wyrzucił tablice z rąk swoich i potłukł je pod górą.”

W ten sposób światło, które było wypisane na nich, zostało rozproszone pomiędzy skałami, u stóp góry.

Cienki jak igła promień światła penetrujący jaskinię, w której ukrywamy się od czasu do czasu, jest tym samym światłem, jakie wydobywa się z nas samych. Tak jak u Adama Kadmona, emanuje ono z naszej twarzy i dlatego właśnie przemienia świat dokoła nas. Litery słowa. Zachód słońca. Twarz dziecka. Światło nie jest w nich. Nie jest też w nas. My jesteśmy tylko naczyniem. Ono emanuje z nas i lśnimy pośród innych stworzeń jako boska istota. Boska istota poruszająca się wśród innych boskich istot. Światło każdego z nas podnoszące nas o kolejny szczebel. Bowiem światło jest czymś więcej niż tylko prostym przeciwieństwem ciemności, warunkiem tego, że widzimy. Światło jest nosicielem świadomości.

„To właśnie świadomość podnosi samą siebhie z ciemnej otchłani nieświadomości” (Erich Neumann, The Origins and History of Consciousness, Princeton University Press 1954, s. 6).

Światło jest metaforą ludzkiej świadomości.
Znajduje się pomiędzy materią i energią.
Istnieje pomiędzy czasem a przestrzenią.
Jest czymś, co nie jest rzeczą.
Jak ryby w wodzie, nie wiemy, że istnieje światło.
Jeżeli bowiem nie ostałaby się nawet jego najmniejsza cząsteczka.
To, co by nastało, byłoby więcej niż tylko ciemnością.
To byłaby duchowa pustka.
Gdyby nie Ty, o Panie, bylibyśmy ślepi.
„W Twoim Świetle widzimy Światło”.

Nie przez przypadek wielkie opowieści o stworzeniu zaczynają się światłem. Spośród wszystkich rzeczy, które Stworzyciel mógł stworzyć na początku ― gór, wodospadów, gwiaz, kwiatów, owoców, lwów i baranów, lewiatanów i trąb powietrznych, pojedynczych komórek i człowieka ― stworzył światło. Przed wszystkim innym Jedyny Święty ukształtował świadomość.

Przypomnijmy sobie historię tego światła, będącego metaforą duchowej świadomości:

Światła, od którego Jedyny Święty rozpoczął stworzenie. „Niech stanie się światłość. I stała się światłość.”

W Zohar (księdze duchowego oświecenia) czytamy dalej o stworzeniu. „Rodzaj ciemnego płomienia ― oślepiający blask ― wydobył się z najgłębszego ukrycia ― z tajemnicy Ein-Sof, Nieskończonej Jedni we własnej Osobie.”

Światła, które było tak oślepiające, że przez nie, jak nauczał rabbi Juda, syn rabbiego Szymona, „czło­wiek mógł patrzeć z jednego końca świata na drugi”.

Światła tak potężnego, „że rozbiło ziemskie naczynia”.

Światła, które jeśliby dostało się w ręce nieprawego, mogłoby cofnąć stworzenie do pierwotnego chaosu. Światła, które dla tego musiało zostać ukryte. „Dlatego Bóg od­dzielił…”

Światła, które było zarezerwowane dla Tsadikim. „Światło jest rozsiewane dla sprawiedliwego…”

Światła, którego pojawienie się rozpoczyna stworzenie. Lecz to, co zostało stworzone, może wytrzymać tylko nikły promyk tego światła. Z tego powodu to światło musi pozostać ukryte. Ciemność, niekompletność i oddzielenie są ceną tego świata. Podczas gdy światło rozpoczyna istnienie, istnienie ukrywa światło.

„Bowiem wraz z pojawieniem się światła, zaczęło się istnienie,

Lecz wraz z ukryciem światła, wszelkiego rodzaju istnienie zostało stworzone… To właśnie jest tajemnica dzieła stworzenia; ‘A ten, który może to zrozumieć ― zrozumie’.”

Światła uwięzionego w glinianych skorupach stworzonego świata, czekającego na nas, abyśmy je wyzwolili. Zwracającego siebie i nas Stwórcy.

Światła tak wspaniałego, że nawet ułamek jego blasku ― nie większy niż promień grubości igły ― jest wszystkim, czego nam potrzeba do niewyobrażalnego duchowego oświecenia.

Światła, ukazanego każdej duszy przed zstąpieniem na ziemię, tego właśnie, o którym mówią ci, co otarli się o śmierć a jednak powrócili.

Światła, które migocze na zakończenie każdego szabatu pośrodku skręconego knota świec Hawdala.

Światła, dzięki któremu nie musimy obawiać się śmierci bardziej niż ciemności rozpoczynające każdą noc.

Światła, w którym możemy ujrzeć na nowo naszą podstawową transformację.

Innymi słowy, światła, w którym doświadczamy naszego stworzenia i naszego Stworzyciela.

I do którego tęsknimy jak roślina słońca, jako do naszego ostatecznego przeznaczenia i spełnienia.

„Rozkażesz też synom izraelskim, aby przynosili ci do świecznika oliwę z oliwek, czystą, wytłoczoną, dla ciągłego podtrzymywania światła w lampie.”

Jest tak, jak gdyby Jedyny ― który jest Światłem — na początku zostawił ślad siebie w swoim stworzeniu. Pamiątkę, aby zobaczyć, czy urośnie.

„Do czego używa się oliwy? Jest ona wlewana do lampy i wtedy obie razem dają światło, tak jak gdyby były jednością. Dlatego Bóg powie do Izraela: »Moje dzieci, od kiedy moje światło jest waszym światłem i wasze światło moim, idźmy razem — wy i Ja — zanieśmy światło Syjonowi«: »Powstań, zajaśnij, bo przyszło twe światło.«”

„Godny jesteś chwały, Panie, [jedyny] który utworzyłeś światło.”

Pierwsze światło

Kiedy ktoś się rodzi, wchodzi w światło dnia. Musi to być oślepiające i straszne. Dlatego maluch rozgląda się swymi niewidzącymi oczyma, a później je zamyka, by odpocząć.

Nie tak dawno, gdy nasze trzecie dziecko, Lev, przychodziło na świat, chcieliśmy, aby wszystko odbyło się łagodnie. Nie było więc żadnego jaskrawego światła ani żadnych hałasów. Żadnego podnoszenia do góry i na dół powodującego płacz. Zaraz po porodzie ułożyliśmy go na brzuchu Karen i mówiliśmy do niego łagodnie, wyrażając swą radość i powitanie. Przez cały czas pieściliśmy delikatnie jego malutkie ciało. W ogóle nie płakał. Kilka minut później otworzył oczy, rozejrzał się dookoła, uśmiechnął się i zamknął je z powrotem.

Jednak światło świadomości, od którego świat się zaczął, jest jeszcze niekompletne. Ukryte. Uwięzione. Zależne od nas. Dlatego, że Adam ― człowiek, który opuścił ogród ― był tylko częściowo świadomy. I, można powiedzieć, iż był tylko częściowo stworzony. Tak samo jak my, jego dzieci, spędzamy nasze dni w próżnej nieświadomości.

Stać się świadomym, to znaleźć się bliżej Stwórcy. Jedynego Świętego. Źródła wszelkiego światła świadomości. Tego, który jest czystą światłością wieczną. Być świadomym, znaczy przyłączyć się do Jedynego Świętego w akcie tworzenia siebie samego.

Zostaliśmy stworzeni świętą modlitwą,
Aby światło świadomości nie zgasło.
Wiele innych światów było stworzonych przed tym,
Lecz każdy z nich zawiódł.
Aż w końcu Stworzyciel
Uczynił coś trochę jak On sam:
Światło w kształcie osoby.
Jak więc widzisz,
Jesteśmy rezultatem pragnienia świadomości i modlitwy Stworzyciela, Aby pojąć siebie.
Jesteśmy reifikacją nieubłaganego Boskiej potrzeby,
By stworzyć świadomość.
I przez to ją spełnić.
Bowiem świadomość ― i Ty, i ja, i Bóg ― Żyjemy, by stworzyć więcej światła.

Na początku było światło. Potrzeba tworzenia Jedynego Świętego i nasze wieczne pragnienie oglądania stworzenia. Lecz jeżeli nikt nie byłby obecny przy stworzeniu, każdy z nas i tak dowiedziałby się o Boskim akcie stworzenia z głębi samego siebie. W takim wypadku, włączając ciebie i mnie, każdy z nas był przy tym obecny. I jest tam. W stopniu w jakim jesteśmy duchowo świadomi. Oto święta tajemnica świadomości.

Wypromieniowujmy ją w przestrzeń i,
Jak nasi wizjonerzy zaczynają rozumieć,
W końcu zakreśli ona doskonałe koło,
Które powróci w całości do swojego Stwórcy.
Każdy z nas, w każdej chwili znajduje się pomiędzy
początkiem i końcem, W centrum koła. W środku
sfery światła. (W stopniu w jakim jesteśmy świadomi) Światło jest dla nieświadomości tym, czym Sacrum dla profanicznego świata.

Posted in Wpisy po polsku | Tagged , , , ,
Leave a comment


Hanuka is now being celebrated, the annual Jewish festival of light. On this occasion we publish a fragment of the book Honey from the Rock written by Rabbi Lawrence Kushner. This chapter is originally titled The Light of Awareness and is a great example of the way Kushner deals with the Bible and the Jewish tradition, of his spiritual reading. In our opinion it is not only an excellent introduction to the meaning of Hanuka, but also an inspiring read for the coming Christian feast of “the Light that shines in the darkness”. The text we publish is to a large extent simplified. In order to make it shorter and easier to read we deleted almost all references and quotations in Hebrew. Naturally, we recommend you the entire book and Dr. Kushner’s website.

Moses and Elijah — they are the same man.

Separated only by generations, their situations and their soul-solutions are identical. They participate in the same archetype. They are shoots from one branch: Humanity. They are you and I. Ones to whom the light is shown.

Moses was the first of all the prophets; Elijah was (will be) the last. Moses redeemed us from Egyptian slavery. And Elijah will redeem us from life that struggles against death. They both gathered Israel about a mountain: Sinai and Carmel. Both were once the only ones who had not deserted the Holy One either for the calf or for Baal. And so they were away forty days and forty nights and came to the mountain of God: Horeb-Sinai. And God hid each of them in a cleft-cave of the rock that had been waiting for them since before the creation was completed.

And it was here that each man received one needle-thin beam of light — which was apparently all either one of them could withstand or that God meant to share.

And, thus impregnated with this awareness, each left the cleft-cave of the rock.

For God was not in wind or in the quake or in the fire. Just a whispering sound of breathing out heard in the darkness of some cleft-cave in the rock. And the thin ray of light.

The cave might be the womb of creation. Mother earth. The shaft of light might be the fertile seed. Father God, And the one in the cave, the child, is man.

There is a still earlier version of this lone man sealed in some ancient cave’s black hollow. Shielded from the blinding light of the Holy One Himself. Permitted for his own safety to see but a single needle-thin beam of holy light. Until he himself is full of light. So full that it streams from the holes in his face.

“. . . an empty vacuum was formed in the midst of the Ayn Sof
(The Infinite One) into which emanated a ray of light . . . which arranges itself both in concentric circles and in a unilinear structure, which is the form of Adam Kadmon . . . the primordial man . . . The Adam Kadmon serves as a kind of intermediary link between Ayn Sof, the light of whose substance continues to be active in him, and the hierarchy of worlds still to come . . . From the head of the Adam Kadmon tremendous lights shone forth and aligned themselves in rich and complex pat­terns.” (Gershom Scholem, Kabbalah, Keter Publishing, Jerusalem, 1974, pp. 131,137.)

“And as Moses came down from the mountain bearing the two tablets of the pact, Moses was not aware that the skin of his face was radiant. . .”

But no matter how delicate and gentle the Creator beams the light, it is always too much. In one version after another, the bestowing of the light results in some kind of shattering. In the Lurianic version, the vessels that were intended to carry the light of Adam Kadmon shat­tered, their shards scattering and falling, which is reminiscent of the biblical account:

“As soon as Moses came near the camp and saw the calf and the dancing, he became enraged, and he hurled the tablets from his hands and shattered them at the foot of the mountain”.

The light that had been engraved on them was now strewn amidst the rocks at the foot of the mountain.

The needle-thin beams of light that penetrate the caves in which
we hide from time to time, is the same light that is­sues from ourselves. Like Adam Kadmon, it streams from the openings in our face and in so doing transforms the world around us. The letters of a word. The setting of the sun. The face of a child. It is not in them. Nor is it in us. We are only its vessel. It issues from us and we glide among the objects of creation as a divine being. One divine one passing among other divine ones. Our respective light raising each other from one rung to the next. For light is more than just some opposite-of-darkness condition in which our eyes can see. Light is the medium of consciousness.

“It is consciousness raising itself from the dark oblivion of unconsciousness.” (Erich Neumann, “The Origins and History of Consciousness”, Princeton University Press, 1954, p. 6.)

Light is a metaphor for human awareness. Shining just between matter and energy. Being between space and time. Something which is not a thing.

Like fishes in water, we do not know the light is there.
For if every last bit of it were gone
There would be more than darkness.
There would be spiritual oblivion.
If it weren’t for You, O Lord, we would be blind.
“In Your Light do we see Light”.

It is no accident that all the great creation tales begin with light. Of all the things that the Creator might have first formed — mountains, waterfalls, stars, flowers, fruited plants, lions and lambs, leviathans and whirl-winds, single-celled creatures and man – He made light. First of all the Holy One fashioned consciousness.

Let us retell the story of this light which is a metaphor for spiritual awareness:

A light with which the Holy One began the creation. “Let there be light and there was light”. In the Zohar (the book of spiritual illumination) we read further of creation. “Some kind of dark flame – blinding flash – issued forth, from the innermost hiddennness – from the mystery of the Ayn-Sof, the Infinite One Himself…

A light that was so dazzling that by it Rabbi Juda, son of Rabbi Simon, taught that “man could gaze from one end of the universe to the other”.

A light so powerful that it “shattered earthly vessels”.

A light that if it fell into the hands of the wicked could return creation itself back to primordial chaos. A light that therefore had to be hidden away. “And God made a separation”…

A light that was set aside for the Tsadikim. “Light is sown for the righteous”.

A light whose appearance initiates creation. But it is a creation only able to withstand a tiny bit of light. Therefore the light had to be concealed. And so it is that darkness and incompletion and separation are the price of this world. While light initiates existence, existence conceals light.

“For with the appearance of the light being began, But with the concealment of the light all manner of individuated existence was created . . . Just this is the mystery of the work of creation; And one “who is able to understand will understand”.

A light imprisoned in the shards of this created world, waiting for us to free it. Returning itself and us to the Creator.

A light so awesome that even a fraction of its splendor — just so much as a ray the thinness of a needle is all any of us need for unimaginable spiritual illumination.

A light that is shown to each soul before it enters the world and a light that those who have come very close to death and returned, tell of seeing.

A light that flickers at the conclusion of each Shabbos amidst the twisted wicks of the Havdalla candle.

A light by which we need fear death no more than the in­evitable darkness that begins each night.

A light in which we can reenvision our own ultimate transformation.

In other words, a light by which we experience our crea­tion and our Creator.

And toward which we yearn as does a plant for sunlight, as our ultimate destiny and fulfillment.

“You shall further instruct the Israelites to bring you clear oil of beaten olives for light, in order that there should be an eternal light”.

It is as if the One — who is Light — Left a trace of Himself in His creation at the beginning, A souvenir, to see if it would grow.

“What use is made of oil? It is put into a lamp, and then the two together give light as though they were one. Hence, the Holy One will say to Israel, “My children, since my light is your light, and your light is my light, let us go together – you and I – and give light to Zion: “Arise , give light, for your light has come.

Praised are You O Lord the [only] one who forms Light”.

The First Light

When one is born he emerges into the light of day. It must surely be dazzling and awesome. So the little one looks around with unfocused eyes and then closes them in order to rest.

Not long ago when our third child, Lev, was born we wanted things to be gentle. There were to be no bright lights or loud noises. No holding him upside down or making him cry. And right after he was born we placed him on Karen’s stomach and spoke soft words of joy and welcome, all the while caressing his tiny body. He did not cry at all. And only a few minutes later did he open his eyes. He looked all around and now smiling he closed his eyes.

But the light of consciousness with which the world began is yet incomplete. Hidden. Imprisoned. Depending on us. For the Adam-man who left the gar­den was only partly aware. And, we might say, perhaps only therefore, partly created. Even as we, his children, spend our days in wasted unawareness.

To become aware is to come closer to the Creator. The Holy One. Source of all awareness light. Who is Him­self of pure
eternal light. To become aware is to join the Holy One in the act of creating oneself.

With a divine prayer were we created,
That the light of awareness should not go out.
Many other worlds were created before this one
But each one of them failed.

Until at last the Creator
Made something a little like Himself:
Light in the shape of a person.

For you see,
We are the result of the desire of awareness, And the prayer of the Creator, To comprehend itself.

We are the reification of the inexorable divine urge To create consciousness. And thereby fulfill itself.

For consciousness — and You and I — and God — Live to create more light.

In the beginning there was light. The Holy One’s urge to create and our eternal yearning to behold creation. But if no one was present at creation, then each of us must know of God’s world-making from within ourselves. In which case everyone, including you and me, were there. And are there. To the extent that we are spiritually con­scious. Such is the holy mystery of awareness.

Shine it out into space and,
As our visionaries are beginning to understand,
It will ultimately define a perfect circle,
Which will return undiminished to its Creator.
Each one of us at each moment stands between the
beginning and the end, At the center of a circle. In the middle of a sphere of light. (To the extent that we are aware) Light is to unawareness what Holiness is to the profane world.

Posted in English entries | Tagged , , , ,
Leave a comment

Annunciation behind bars

Tomorrow I’m going to preach at two services in the prison in Alphen aan den Rijn. The topic will be this Sunday’s Gospel reading – the story about the Annunciation. And this is what I want to say:

Nothing depends on me. Almost all decisions are taken for me, I have hardly anything to say or to add.

Do you know that feeling? Do you think like that sometimes too? I do. And if I have this feeling from time to time, how about you: here, in prison. Here decisions are taken all the time that you have no impact on, but they do have on you – as orders you have to obey. It is so, isn’t it?

You do hear, I suppose, that you should take your life into your own hands, get your life in order, that already now you should be thinking about how it will be when you are free again. Of course, you should! But how do you go about it when you aren’t free!

In the story we just heard an angel from God comes to a girl. An angel, it’s already strange enough. Have you ever seen an angel? What is actually even more strange, however, is that he comes to her, and not for example to her father or future husband. For in that time girls didn’t have a say about anything. They were actually a kind of “prisoners” of their fathers. They had to do everything their father or brother told them to do… What does this angel want then? He says something like this: “Mary! God needs you, in order to realize his plan for the world. Not your father, not your brother. Not all those mighty, clever, rich and influential people, but only you… Do you want to take part in this?”.

Last week I already preached on that story: in a church. After the service a boy approached me and asked: “What do you think, could Mary say ‘No’ to the angel?”. Yes, I answered, I think she could say ‘No’. And then nothing would happen. There would be no Christmas! Jesus wouldn’t be born! So everything depended on that one word. On the answer of a young girl.

I think this is what God wants to tell us this morning: “Perhaps you think that your opinion doesn’t count, but I think otherwise. I’m sending an angel to you”. That angel doesn’t have to have a pair of wings. It can be also an ordinary man: someone who will take you seriously, who wants to talk with you, listen to you. Someone who wants to help you. Do you know someone like that? Have you ever met someone like that? Everything depends then on your reaction. You can say ‘Yes’, like Mary, but also ‘No’. For in the end it’s about your life and the life of the people you love: for example your family, perhaps your mother and father, who are waiting for your return, your girlfriend, your child. Your future together. And even if you don’t have anyone who is waiting for you, in any case it’s about yourself, your life, which is precious and important in God’s eyes…

Perhaps the last days before Christmas and Christmas itself will be a good time to think about it…

Posted in English entries | Tagged , , ,
1 Comment